Implikatura — sugerowanie bez mówienia wprost

Powiedzenie czegoś, co dosłownie jest neutralne lub prawdziwe, ale w kontekście rozmowy sugeruje treść mocniejszą — bez ponoszenia za nią odpowiedzialności.

Mechanika perswazji

W rozmowie domyślnie zakładamy, że nadawca jest kooperatywny: mówi tylko to, co istotne. Dlatego z «niektórzy mężczyźni są godni zaufania» wnioskujemy automatycznie «więc reszta nie jest». Mózg wypełnia luki sam, na podstawie maksym konwersacji. Autor może później powiedzieć «nigdy tego nie napisałem» — i formalnie ma rację. Faktycznie wmontował tezę w głowę czytelnika.

Dlaczego to działa właśnie na ciebie

Mózg nienawidzi pustych miejsc — w obrazie, dźwięku, tekście. Gdy autor pisze «niektórzy», twój mózg natychmiast dorabia: «to znaczy, że są też tacy, którzy nie». Robisz to bez wysiłku i bez świadomości. To samo dzieje się przy obrazach (widzisz twarz w chmurze) i w muzyce (słyszysz słowa w szumie). W tekście oznacza to, że autor wkłada w twoją głowę tezy, których DOSŁOWNIE nie napisał — a ty zapamiętujesz je jako PRZECZYTANE. Gdy ktoś cię potem zapyta «gdzie to było napisane?», nie znajdziesz cytatu. Mimo to «pamiętasz».

Jak rozpoznać

• Kwantyfikatory cząstkowe: «niektórzy», «część», «nawet» — zostawiają domyślną resztę
• Pytania retoryczne: «czyż to nie ciekawe, że…», «co z tego wynika?»
• Niewinne zestawienia faktów, których kolejność narzuca wniosek (post hoc)

Antidotum

Pytaj: «Co dosłownie zostało powiedziane? Czego się sam domyśliłem? Czy autor wziąłby odpowiedzialność za moje wnioski, gdyby zapytać?»

Przykład

«Coraz więcej Polek wybiera Hindusów — i wcale się im nie dziwię» — formalnie nikt nie powiedział «polscy mężczyźni są gorsi», ale właśnie to czytelnik wynosi z tekstu.

Źródło: H. P. Grice, «Logic and Conversation» (1975) — pragmatyka