Ramowanie my/oni NOWE v3

Konstruowanie wypowiedzi w taki sposób, by odbiorca utożsamił się z określoną grupą («my») przeciwko innej grupie («oni») — niezależnie od tego, czy rzeczywiście różnice między grupami są istotne dla omawianego tematu.

Mechanika perswazji

Mechanika opiera się na fundamentalnym odkryciu psychologii społecznej: gdy ludzi podzieli się losowo na dwie grupy (np. fanów obrazów Klee i fanów obrazów Kandinskiego), już po kilku minutach członkowie grupy faworyzują «swoich» przy podziale dóbr, mimo że nie znają się osobiście i podział był arbitralny (paradygmat minimal group, Tajfel). W tekstach perswazyjnych technika polega na konsekwentnym używaniu zaimków zbiorowych «my», «nasi», «nas» i przeciwstawianiu im «oni», «ich» — z wyraźnym odwzorowaniem tych zaimków na konkretne grupy społeczne (polityczne, etniczne, klasowe, zawodowe). Tekst nie musi nigdzie wprost ocenić, że jedna grupa jest lepsza od drugiej; samo podtrzymywanie dychotomii już aktywuje plemienną stronniczość. Druga warstwa mechanizmu to selekcja przykładów: pozytywne historie ilustrowane są przedstawicielami grupy «naszej», negatywne — grupy «obcej», choć statystycznie obie grupy zachowują się podobnie. Trzecia: emocjonalna asymetria — błędy «naszych» są opisywane wyrozumiale, błędy «ich» surowo, a brzmienie tych dwóch opisów odmienia w głowie odbiorcy postrzeganie tej samej rzeczy.

Dlaczego to działa właśnie na ciebie

Twoje plemienne odruchy są jednym z najstarszych i najsilniejszych mechanizmów ewolucyjnych — przez setki tysięcy lat ten, kto natychmiast rozróżniał «swojego» od «obcego», przeżywał. Współcześnie ten odruch nie zniknął, działa nadal, tylko aktywują go inne sygnały (kibic drużyny, członek partii, wyznawca religii, narodowości). Drugi mechanizm: tożsamość społeczna jest częścią twojej tożsamości osobistej — atak na grupę «my» odbierasz jak atak na siebie, niezależnie od argumentu merytorycznego. Trzeci: konformizm wewnątrzgrupowy — żeby utrzymać status w «naszych», powtarzasz narrację «naszych» o «nich», nawet gdy bez tej presji nie powtarzałbyś jej. Czwarty: plemienna asymetria moralna (Greene, Haidt) — błędy «naszych» oceniamy z większym zrozumieniem («sytuacja była trudna»), błędy «obcych» z mniejszym («tacy są»).

Jak rozpoznać

• Konsekwentne używanie zaimków «my / nasi» i «oni / ich» w sytuacji, w której temat sam w sobie nie wymaga takiego podziału
• Asymetryczna selekcja przykładów: pozytywne ilustracje pochodzą wyłącznie z jednej grupy, negatywne wyłącznie z drugiej
• Asymetria emocjonalna w opisie tych samych zachowań («pomyłka naszych» vs «świadome działanie ich»)
• Konstrukcje typu «Polacy / mieszkańcy Europy / racjonalni ludzie wiedzą, że…» stojące w opozycji do «elity / radykałowie / oni»

Antidotum

Wykonaj eksperyment myślowy: zamień miejscami «my» i «oni» w każdym zdaniu tekstu. Czy tekst nadal brzmi przekonująco? Jeśli zamiana sprawia, że tekst staje się oskarżeniem twojej własnej grupy — autor stosował ramowanie my/oni jako narzędzie perswazji, nie analizy. Sprawdź też, czy negatywne i pozytywne przykłady w tekście pochodzą z obu grup w równej proporcji.

Przykład

Artykuł ekonomiczny: «Nasi przedsiębiorcy walczą każdego dnia z biurokracją, której nie znają ich konkurenci po drugiej stronie. Oni mają ułatwienia, których nasi ludzie mogą tylko pozazdrościć. Dlatego, gdy nasi tracą rynek, nie powinno to dziwić — to konsekwencja systemu, który ich faworyzuje, a karze nas.» Ani jedno zdanie nie podaje konkretnej liczby; cały tekst trzymany jest na opozycji «my-oni», która w przypadku konkretnej branży może w ogóle nie być uzasadniona statystycznie.

Źródło: Teoria tożsamości społecznej Henriego Tajfela i Johna Turnera («An Integrative Theory of Intergroup Conflict», 1979); badania paradygmatu «minimal group» Tajfela z lat 70. wykazały, że nawet losowy podział na grupy aktywuje stronniczość plemienną.