Whataboutism

Odpowiadanie na zarzut przez wskazanie podobnego (lub innego) winowajcy zamiast odniesienia się do problemu.

Mechanika perswazji

Mózg lubi symetrię — gdy widzimy «ale tamci też», czujemy, że sprawa się wyrównała. Logicznie czyjeś winy nie zmazują naszych, ale poznawczo to działa: temat zostaje rozmyty.

Dlaczego to działa właśnie na ciebie

W konflikcie między dwiema osobami, twój mózg w ułamku sekundy szuka, kto jest bardziej winny — to mechanizm rozwiązywania sporów w grupach naszych przodków. Whataboutism wykorzystuje to: gdy ktoś pokaże winę «tamtego», waga na twojej wewnętrznej skali wraca do równowagi i poczucie nierozstrzygnięcia («może obie strony mają tyle samo racji») daje ulgę. Ta ulga jest złudna — w rzeczywistości żaden z dwóch problemów nie został zaadresowany, ale twój system nagrody już się wyłączył.

Jak rozpoznać

• Reakcja: «a co z…», «a oni przecież sami…»
• Zmiana tematu na inny przypadek bez rozpatrzenia oryginalnego
• Symetryzacja («wszyscy tak robią») bez analizy skali

Antidotum

Wróć do oryginalnego zarzutu: «To może być prawda, ale czy to oznacza, że problem A nie istnieje?»

Przykład

«Polscy mężczyźni piją.» — «A co z Brytyjczykami? Oni dopiero piją!» — temat zostaje porzucony bez rozstrzygnięcia.

Źródło: Retoryka propagandowa ZSRR / lata 60. XX w.